مروری بر بهترین رمانهای ایرانی
ادبیات داستانی یکی از مهمترین و محبوبترین ژانرها در سراسر جهان بهشمار میرود. ما با انتخاب و مطالعهی داستانها میتوانیم در دنیای بیکران شخصیتها قدم بگذاریم و با رویدادهای پرشماری که درکتابهای داستانی رخ میدهند همراه شویم. کشور ما در چند دههی اخیر توانسته است تا در حوزهی داستان به جایگاه مهمی دست یابد و کارنامهی درخشانی از خود ارائه دهد. در میان جامعهی کتابدوستان سرزمین ما بخشی از رمانهایی که بهقلم نویسندگان ایرانی نوشته شدهاند، شناختهشده و پرطرفدار هستند و بارها مورد اشاره و بررسی قرارگرفتهاند.
این رمانها در دهههای مختلف و متمادی توسط داستاننویسان زن و مرد نوشته شده و به بازار راه یافتهاند و موجب گردیده تا توجهها و نقدهای مردم و کارشناسان به سمتشان سرازیر شود. ما در اینجا به معرفی بهترین رمانهای ایرانی که بهقلم نویسندگانی نامآشنا نوشته شدهاند میپردازیم تا شما بیشتر با داستانها و داستاننویسان ایرانی آشنا شوید.
سووشون: سیمین دانشور
کتاب سووشون یکی از نامدارترین رمانهای ایرانی محسوب میشود که به قلم سیمین دانشور نوشته شده است. این رمان نخستین بار در سال 1348 چاپ و منتشر شد و داستانی عاشقانه و اجتماعی دارد. سووشون در سالهای آغازین دههی بیست خورشیدی روایت میشود و داستان زنی بهنام زری را به تصویر میکشد.
زری که شخصیتی آرام و میانهرویی دارد و تلاش میکند تا خانوادهاش را از گردونهی حوادث خطرناک و پیشبینینشده دور سازد در ادامه با رویدادها و دگرگونیهایی روبهرو میگردد که تصمیم میگیرد به شهامتپذیری روی بیاورد. رمان سووشون به جایگاه و نقش زن ایرانی در گذشته میپردازد و به میزان اهمیت و تاثیر زنان ایرانی در یک جامعهی مردسالار اشاره مینماید.
زمین سوخته: احمد محمود
در معرفی بهترین رمانهای ایرانی به کتاب زمین سوخته میرسیم. این کتاب که یکی از معروفترین رمانهای احمد محمود است اولین مرتبه در سال 1361 منتشر شد.
کتاب زمین سوخته داستان اندوهبار و تاملبرانگیزی دارد و با بیانی روان، جنگ را به نقد میکشد. زمین سوخته در اهواز و در ماههای آغازین حملهی عراق به ایران روایت میشود و از خونها، ویرانیها، آوارگیها، و همچنین سودجوییهای برخی از اشخاص در زمان جنگ سخن میگوید. راوی داستان نشان میدهد که جنگ چگونه دوست، خانواده، و همسایه را در کام خود فرو میبرد و تقریبا هر روز بمب و موشکی در گوشهای از شهر اصابت میکند و سوژهی گفتوگوی مردم میشود. فرصتطلبیها، ناجوانمردیها، و گرانفروشیها نیز موضوعی است که در کتاب زمین سوخته به تصویر کشیده میشود.
سمفونی مردگان: عباس معروفی
سمفونی مردگان بدون تردید یکی از مهمترین و بهترین رمانهای فارسی بهشمار میرود که در چند دههی اخیر نوشته شده است. این رمان کاری از عباس معروفی است و برای نخستین بار در سال 1368 منتشر شد.
سمفونی مردگان نشان و تصویری از جامعهی ایران را با پرداختن به خانوادهی اورخانی که ساکن اردبیل هستند ارائه میدهد. اورخانیها خانوادهای هستند که در آن تضاد سلیقه و تقابل اندیشه بهچشم میخورد و در پی آن تلخکامیهای تاملبرانگیزی بهبار میآورد. جابر که پدر خانوادهی اورخانی است و فردی سنتگرا و مذهبی محسوب میشود دوست دارد تا پسرانش مانند او آجیلفروش باشند و مغازهاش را بگردانند. در این راه یکی از پسرهای جابر که آیدین نام دارد از هدف متفاوتی برخوردار است و مسیر دیگری را دنبال میکند که همین سبب بروز اختلاف و درگیری میان او با پدر و برادرش میشود.
سال بلوا: عباس معروفی
یکی دیگر از رمانهای عباس معروفی سال بلوا است که مانند سمفونی مردگان کتابی پرآوازه محسوب میشود. این رمان نخستینبار در سال 1371 منتشر شد و داستانی عاشقانه و تاریخی دارد. سال بلوا داستان زنی بهنام نوشا یا نوشافرین را در میان سالهای 1300 تا 1330 روایت میکند و با سفر به آن سالها، حالوهوای اجتماعی کشور و روزگار زن ایرانی را به مخاطب میشناساند.
نوشافرین دختری است که بهگفتهی پدر ازدنیارفتهاش از این ویژگی برخوردار بود که روزی ملکهی ایران شود اما روزگار سرنوشت دیگری برای نوشا در آستین داشت و آنچه پدر میخواست و حتی آنچه خودش بهدنبالش بود پیش نیامد.
خانه ادریسیها: غزاله علیزاده
یکی دیگر از مطرحترین رمانهای ایرانی که در دوران معاصر نوشته شده است خانه ادریسیها نام دارد. این رمان بهقلم غزاله علیزاده نوشته شده و برای نخستین بار در سال 1370 چاپ و به بازار راه یافته است.
خانه ادریسیها به داستان خانوادهای به همین اسم میپردازد که در خانهای بزرگ و سنوسالدار در شهری خیالی بهنام عشقآباد زندگی میکنند. در عشقآباد ناگهان انقلابی رخ میدهد و همه چیز دگرگون میشود و در پی این حادثه خانواده ادریسیها تحتالشعاع قرار میگیرند و گرفتار رویدادهایی ناخوشایند میگردند. خانه ادریسیها از داستانی اجتماعی برخوردار است و به تقابل قدرتیافتگان نسل جدید و قدرتباختگان نسل گذشته میپردازد.
بوف کور: صادق هدایت
اغراق نیست اگر بگوییم که ایرانیان حتی آنهایی که کتابخوان هم نیستند دستکم نام کتاب بوف کور یا نویسندهاش را شنیدهاند. بوف کور رمانی از صادق هدایت است که نخستین بار در سال 1315 منتشر شد. این کتاب در ابتدا اجازهی چاپ در ایران پیدا نکرد و در بمبئی هند انتشار یافت، اما پس از رویدادهای شهریور 1320 و کنارهگیری رضاشاه از سلطنت، به بازار نشر ایران نیز راه پیدا کرد.
بوف کور از هنرمند جامعهگریزی سخن میگوید که چشمان دختری که به او دلبسته شده بود را پس از مرگ مشکوکش نقاشی میکند تا به خیال خودش دختر را ماندگار سازد. هنرمند بوف کور سپس خودش را در مسیری قرار میدهد که حسوحال عجیب و متفاوتی را نصیبش میکند.
شوهر آهوخانوم: علیمحمد افغانی
یکی دیگر از بهترین رمانهای ایرانی، شوهر آهوخانوم نام دارد که توسط علیمحمد افغانی نوشته شده است و اولین مرتبه در سال 1340 منتشر گردید. شوهر آهوخانوم در بستری تاریخی و اجتماعی روایت میشود و داستان زنی بهنام آهو که در دههی 1310 زندگی میکند را بهتصویر میکشد.
آهو زنی بهشمار میرود که با یک حس مسئولیتپذیری به خانهداری و تربیت فرزندانش میپردازد. شوهر آهو سید میران نام دارد که شخصی مذهبی و رییس صنف نانوایان کرمانشاه است. زندگی آهو خانوم و سید میران بهصورت یکنواخت و همیشگی سپری میشود که این روند با ورود زنی به نام هما دستخوش تغییر میگردد.
چشمهایش: بزرگ علوی
چشمهایش رمانی از بزرگ علوی است که اولین بار در سال 1331 منتشر شد و موضوعی عاشقانه را در بستری سیاسی و اجتماعی روایت میکند. چشمهایش به داستان تابلویی به همین نام میپردازد که توسط استاد ماکان، که یکی از نقاشان بزرگ کشور معرفی میشود، خلق شده است. اثر استاد ماکان که چشمان گیرا و زیبای زنی را نشان میدهد پس از مرگ مشکوک او در تبعید مورد گفتوگو قرار میگیرد و دوستداران استاد از وجود زنی تاثیرگذار در زندگی ماکان سخن میگویند.
پس از گذشت چندین سال از مرگ استاد ماکان یکی از طرفدارانش نمایشگاهی دائمی از آثار او برپا مینماید و تابلوی چشمهایش را نیز در آنجا به نمایش میگذارد. روزی از روزها سروکلهی زنی بهنام فرنگیس در نمایشگاه پیدا میشود که از قضا صاحب همان دو چشمی محسوب میشود که ماکان نقاشیاش را کشیده است.
جای خالی سلوچ: محمود دولتآبادی
کتاب جای خالی سلوچ اثری داستانی از محمود دولتآبادی است که اولین مرتبه در سال 1358 منتشر شد. ایدهی این کتاب زمانی که دولتآبادی در زندان بود به ذهنش میرسد و پس از آزادی روی کاغذ میآید و یک سال پس از پیروزی انقلاب هم انتشار مییابد.
جای خالی سلوچ داستان زندگی زنی بهنام مرگان را بهتصویر میکشد که در یک روستای دورافتاده ساکن است. مرگان سه فرزند دارد و همسرش ناپدید شده است و به همینخاطر همواره برای امرار معاش و حفظ و ثبات خانوادهاش تلاش میکند. پس از ماجرای انقلاب سفید، بزرگان روستا تصمیم میگیرند تا زمینی که خداآفرین نام دارد را از صاحبانشان بخرند و مرگان هم با توصیه و پافشاری پسر بزرگش قبول میکند تا سهمش را بفروشد؛ اما پس از فروش همراه با پسر کوچکش از خانه و زندگیاش دل میکند و در جاده، همسر ناپدیدشدهاش را میبیند.
یک عاشقانهی آرام: نادر ابراهیمی
یک عاشقانهی آرام رمانی عاشقانه از نادر ابراهیمی است که نخستین بار در سال 1374 چاپ و راهی بازار شد. این رمان به داستان یک زن و شوهر ایرانی میپردازد که در ماههای پرجنبوجوش انقلاب سال 1357 به دنبال یک زندگی عاشقانهی آرام میگردند اما شوهر که معلم ادبیات است بهخاطر فعالیت سیاسی دستگیر و تبعید میشود.
به دنبال تبعید معلم ادبیات، او و همسرش، که دختری آذربایجانی است، شروع به نامهنوشتن به یکدیگر میکنند و جریان عشق و عاشقی را میان خود حفظ مینمایند. در کتاب یک عاشقانهی آرام، عشق محور اصلی بهشمار میرود اما از هر بابی مانند سیاست و هنر نیز سخن به میان میآید.
سخن پایانی
در این مطلب سعی کردیم مروری داشته باشیم بر بهترین رمانهای ایرانی که از ابتدای بهوجود آمدن داستاننویسی در ایران نگاشته شدهاند؛ یقینا جای خالی آثار داستانی جذاب و مهم دیگری که شایسته توجه هستند در این لیست حس میشود؛ سعی خواهیم کرد در ادامهی راه و در مطالبی که در مجله فیلوبوک منتشر میشوند پیوستهایی بر این مطلب داشته باشیم.
